PAMProject: Znak CE – wprowadzanie wyrobów budowlanych do obrotu

PAMProject z Poznania to zespół profesjonalistów związanych z branżą osłonową i twórców oprogramowania służącego do sprawnego zarządzania przedsiębiorstwem, ale nie tylko… to również znawcy tematu znaku CE.

Zapraszam do zapoznania się z praktyczną wiedzą. Temat wyjaśnia Maciej Ignaszak.

Poniższy artykuł wskazuje i opisuje procedury, których realizacja jest wymagana w celu wprowadzenia wyrobu budowlanego na rynek polski i europejski. Tekst zawiera liczne sformułowania i definicje stworzone na użytek prawa, powołuje się na szczegółowe akty prawne, więc siłą rzeczy nie jest łatwą lekturą. Dlatego na wstępie zamieszczam krótkie i, jak sądzę, przejrzyste podsumowanie wymagań stawianych producentom, by w dalszej części artykułu zająć się zagadnieniem bardziej szczegółowo.

Wprowadzenie do obrotu wyrobu budowlanego wymaga:

a) na rynku europejskim: opatrzenia wyrobu znakiem CE,

b) na rynku polskim: opatrzenia wyrobu znakiem CE,

względnie: opatrzenia wyrobu znakiem budowlanym B lub uzyskania dla wyrobu aprobaty technicznej (tylko w wyjątkowych przypadkach, o których mowa poniżej).

Zaopatrzenie produktu w etykietę ze znakiem CE jest możliwe tylko w przypadku, gdy pomyślnie przeszedł on procedurę potwierdzenia zgodności z tzw. normami zharmonizowanymi. 

Nie ma możliwości nadania znaku CE gotowym wyrobom przez producenta elementów użytych do ich produkcji. Znak CE dotyczy gotowego produktu, którego zgodność z normami może być dowiedziona tylko i wyłącznie przez jego producenta (a nie wytwórców jego podzespołów). Niezależnie od sposobu oznakowania, wprowadzenie wyrobu budowlanego na rynek, zarówno polski, jak i zagraniczny, wymaga wdrożenia w przedsiębiorstwie Zakładowej Kontroli Produkcji.

Zgodnie z Ustawą o wyrobach budowlanych za wprowadzanie do obrotu wyrobu budowlanego nienadającego się do stosowania, za umieszczenie znaku CE na wyrobie, który nie spełnia wymagań, za nieuprawnione umieszczenie znaku CE, za umieszczenie znaku CE na wyrobie, który nie podlega znakowaniu, za umieszczenie na wyrobie budowlanym znaku podobnego grozi grzywna do 100.000 PLN. Myślę, że taka kara może być na tyle dotkliwa, że warto zastanowić się nad tym problemem. Jednocześnie pragnę zwrócić uwagę na fakt, że jedyną instytucją, mogącą przeprowadzić kontrolę oznakowania wyrobu znakiem CE, jest Inspektorat Nadzoru Budowlanego.

_______________________________________________________________________

Od dnia wstąpienia Polski do Unii Europejskiej, czyli od 1 maja 2004 r., obowiązkowe stało się również w naszym kraju umieszczenie oznakowania CE na wyrobach budowlanych wprowadzanych do obrotu. Od tego dnia sukcesywnie wdrażane są polskie akty prawne, zgodne z tzw. Dyrektywami Nowego Podejścia (ich powstanie wiąże się z dążeniem do ujednolicenia we wszystkich krajach UE uregulowań w zakresie bezpieczeństwa wyrobów budowlanych).

Zgodnie z obowiązującym prawodawstwem (art. 5 Ustawy o wyrobach budowlanych Dz. U. 2004 nr 92, poz. 881), wyrób budowlany może być dopuszczony do obrotu na terenie państw UE (a więc i Polski) tylko wtedy, gdy jest oznakowany znakiem CE. Oznacza to, że należy dokonać oceny jego zgodności z europejską normą zharmonizowaną EN albo europejską aprobatą techniczną. Na polskim rynku dopuszczane są także wyroby oznakowane znakiem budowlanym B, zgodne z Polską Normą Wyrobu lub takie, którym przyznana została polska aprobata techniczna (art. 4, art.5 ust. 1 Ustawy o wyrobach budowlanych, Dz. U. Nr 92, poz. 881). Możliwość wprowadzania takiego produktu do obrotu jest ograniczona terminem obowiązywania danej aprobaty. Aprobaty przyznawane są na okres 5 lat, po którym – na wniosek właściciela dokumentu – mogą być przedłużane, ale jedynie w przypadku, gdy w okresie od daty przyznania aprobaty nie została wprowadzona dla danego wyrobu europejska norma zharmonizowana – wtedy aprobata nie może być prolongowana, a producent musi przeprowadzić dla danego wyrobu procedurę oceny zgodności ze stosowną zharmonizowaną normą europejską. Jeśli wyrób nie jest określony normami zharmonizowanymi, producent może go oznaczyć znakiem budowlanym B – pod warunkiem, że dokonał oceny zgodności i wydał deklarację zgodności, w której oświadcza, że wyrób jest zgodny ze specyfikacją techniczną. 

Każdy producent wyrobów budowlanych na terenie UE zobowiązany jest do wystawienia deklaracji zgodności na swoje produkty. Firma, która sprowadza wyroby budowlane spoza Unii, przejmuje obowiązki producenta w momencie wprowadzenia ich na rynek i również musi dokonać oceny zgodności oraz wystawić deklarację. 

Dla wszystkich wyrobów branży osłonowej zostały już opublikowane i ogłoszone w oficjalnym dzienniku PKN normy zharmonizowane. Oznacza to obowiązkowe przeprowadzenie procedury poświadczenia zgodności z normami i oznakowania wymaganym znakiem CE dla wszystkich okien, bram, rolet zewnętrznych, markiz, żaluzji fasadowych i innych osłon zewnętrznych. Dla tych wyrobów nie ma zatem możliwości przedłużenia aprobat technicznych, dla których upłynął pierwotny termin ważności.

Celem oceny zgodności jest dowiedzenie, że dany produkt odpowiada narzuconym normami parametrom. Oznaczenie CE jest gwarancją, że wyrób pomyślnie przeszedł procedurę oceny zgodności przewidzianą w Dyrektywach Nowego Podejścia. Znak ten stanowi deklarację producenta, że wyrób spełnia wymagania określone obowiązującymi przepisami, dlatego procedura ta odnosi się do producentów wyrobów budowlanych (okien, drzwi, bram, rolet, markiz), a nie elementów do ich produkcji. Dostawca elementów nie może wystawić deklaracji zgodności na wyrób, jeśli nie jest jego producentem. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy producent posiada komórkę produkcyjną (lub stanowisko badawczo-testowe), posiada w ofercie asortymentowej wszystkie niezbędne komponenty, ma wdrożoną i działającą zakładową kontrolę produkcji. W takim przypadku, po wykonaniu  lub zleceniu odpowiednich badań, może, wykorzystując tzw. kaskadową metodę badań, udostępnić wyniki badań swoim odbiorcom. Oczywiście potrzebna do tego jest stosowna umowa oraz, przede wszystkim, instrukcja montażu (produkcji) i prawidłowego instalowania wyrobu.

W każdym przypadku producent wyrobu budowlanego zobowiązany jest do stworzenia w firmie prawidłowo funkcjonującej Zakładowej Kontroli Produkcji oraz, w zależności od wyrobu, przeprowadzenia badań wskazanych w załączniku ZA normy zharmonizowanej. I tak np. dla rolet zewnętrznych czy markiz wymaga się jedynie określenia odporności na napór wiatru dla pancerzy, ale już dla okien czy bram konieczne są wstępne badania typu (ITT), które może wykonać jedynie akredytowana jednostka badawcza. 

Obowiązek dowiedzenia zgodności wyrobu z normami, a co za tym idzie, uzyskanie prawa do posługiwania się znakiem CE, należy do producenta. Realizację tego zadania przeprowadza się zgodnie z Ustawą o systemie oceny zgodności z 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. 2002 Nr 166, poz. 1360). Zasady oceny zgodności wyrobów budowlanych z normami oraz zasady umieszczania znaku CE określa Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 11 sierpnia 2004 r. W sprawie systemów oceny zgodności, wymagań, jakie powinny spełniać notyfikowane jednostki uczestniczące w ocenie zgodności oraz sposobu oznaczania wyrobów budowlanych oznakowaniem CE (Dz. U. 2004 Nr 195, poz. 2011). Zgodnie z tym rozporządzeniem, wyróżnia się 6 systemów oceny zgodności wyrobów budowlanych. Dla poszczególnych systemów różny jest stopień zaangażowania producenta i jednostek notyfikowanych i/lub akredytowanych w dowodzeniu zgodności wyrobu z ustaleniami technicznymi, jednak Zakładowa Kontrola Produkcji jest podstawowym elementem wszystkich sześciu systemów oceny.

W Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie sposobów deklarowania zgodności wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. 2004 nr 198 poz. 2041) wymienione zostały następujące systemy oceny zgodności:

1. system 1+ – certyfikacja zgodności wyrobu przez akredytowaną jednostkę certyfikującą na podstawie:

a). zadania producenta (zakładowej kontroli produkcji): uzupełniających badań próbek pobranych w zakładzie produkcyjnym, prowadzonych przez producenta zgodnie z ustalonym planem badania,

b). zadania akredytowanej jednostki (wstępnego badania typu): wstępnej inspekcji zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji; ciągłego nadzoru, oceny i akceptacji zakładowej kontroli produkcji; badań sondażowych próbek pobranych w zakładzie produkcyjnym, na rynku lub na placu budowy.

2. system 1 – certyfikacja zgodności wyrobu przez akredytowaną jednostkę certyfikującą na podstawie:

a) zadania producenta (zakładowej kontroli produkcji): uzupełniających badań próbek pobranych w zakładzie produkcyjnym, prowadzonych przez producenta zgodnie z ustalonym planem badania.

b) zadania akredytowanej jednostki (wstępnego badania typu): wstępnej inspekcji zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji, ciągłego nadzoru, oceny i akceptacji zakładowej kontroli produkcji.

3. system 2+ – deklarowanie zgodności wyrobu przez producenta na podstawie:

a). zadania producenta:

• wstępnego badania typu,
• zakładowej kontroli produkcji,
• badań próbek pobranych w zakładzie produkcyjnym zgodnie z ustalonym planem badania, jeżeli dodatkowo wymaga tego zharmonizowana specyfikacja techniczna,

b). zadania akredytowanej jednostki – certyfikacji zakładowej kontroli produkcji na podstawie: wstępnej inspekcji zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji oraz ciągłego nadzoru, oceny i akceptacji zakładowej kontroli produkcji.

4. system 2 – deklarowanie zgodności wyrobu przez producenta na podstawie:

a). zadania producenta:

• wstępnego badania typu,
• zakładowej kontroli produkcji,

b). zadania akredytowanej jednostki – certyfikacji zakładowej kontroli produkcji na podstawie wstępnej inspekcji zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji; 

5. system 3 – deklarowanie zgodności wyrobu przez producenta na podstawie:

a). wstępnego badania typu prowadzonego przez akredytowane laboratorium,

b). zakładowej kontroli produkcji.

6. system 4 – deklarowanie zgodności wyrobu przez producenta na podstawie:

a) wstępnego badania typu prowadzonego przez producenta,

b) zakładowej kontroli produkcji.

Wyrobów z branży technik osłonowych dotyczą 3 z powyższych systemów oceny zgodności (nr 1,3 i 4). Wymagania dla poszczególnych grup produktów przedstawia poniższa tabela, gdzie nr systemu odpowiada przedstawionemu wyżej zestawieniu:

Obowiązkowym i podstawowym elementem kontroli jakości produktów i oceny ich zgodności z normami jest Zakładowa Kontrola Produkcji. Jej wdrożenie stanowi jeden z wymogów Dyrektywy 89/106/EWG, zgodnie z którą posiadanie ZKP przez producentów wyrobów budowlanych jest obligatoryjne, bez względu na stosowany system oceny zgodności. Zakładowa Kontrola Produkcji oznacza stałą wewnętrzną kontrolę produkcji prowadzoną przez producenta. Jej stosowanie ma zapewniać zgodność właściwości wyrobów wprowadzanych na rynek z normami, aprobatami technicznymi oraz deklarowanymi wartościami. Wszystkie elementy ZKP, wymagania i postanowienia przyjęte przez producenta powinny być w sposób systematyczny dokumentowane poprzez zapisywanie zasad i procedur postępowania, które z kolei powinny być zgodne z charakterem wyrobu i procesu produkcyjnego, stopniem automatyzacji linii produkcyjnej oraz rodzajem dostępnych urządzeń produkcyjnych i kontrolnych.

Celem Zakładowej Kontroli Produkcji jest więc stała kontrola produkcji, mająca na celu wyprodukowanie wyrobu bezpiecznego dla użytkownika i równocześnie zgodnego z wymaganiami odpowiednich norm i przepisów. Cel ten jest realizowany poprzez:

• istnienie funkcjonalnego schematu organizacyjnego, zapewniającego koordynację wszystkich służb w zakresie zapewnienia jakości;
• wyznaczenie zakresów obowiązków i odpowiedzialności dla wszystkich pracowników zakładu w zakresie zapewnienia jakości;
• dokumentowanie wyników kontroli;
• analizę występujących niezgodności;
• formułowanie i wdrażanie wniosków wynikających z analizy niezgodności;
• identyfikowalność wyrobów;
• nadzór właściciela – przeprowadzanie okresowych przeglądów.

Podstawą działania Zakładowej Kontroli Produkcji są:

• Ustawa o systemie oceny zgodności z 30 sierpnia 2002 r. Dz. U. 2002 nr 166 poz. 1360
• Ustawa o wyrobach budowlanych z 16 kwietnia 2004 r. Dz. U. 2004 nr 92 poz.881
• Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 21 listopada 2003 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy Prawo Budowlane. Dz. U. 2003 nr 207 poz.2016
• Ustawa o zmianie ustawy – Prawo budowlane. Dz. U. 2004 nr 93 poz. 888
• Dyrektywa Rady Wspólnoty Europejskiej w sprawie zbliżania ustaw i aktów wykonawczych państw członkowskich dotyczących wyrobów budowlanych (89/106/EEC).
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 2 grudnia 2002 r. w sprawie systemów oceny zgodności wyrobów budowlanych oraz sposobu ich oznaczania znakiem CE. Dz. U. 2002 nr 209 poz. 1779

Wykaz Polskich Norm, dyrektyw europejskich oraz norm zharmonizowanych dostępny jest na stronach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego www.pkn.pl. Przepisy dotyczące wyrobów budowlanych dostępne są na stronie internetowej Urzędu Nadzoru Budowlanego www.gunb.gov.pl. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2087 z późniejszymi zmianami) dostępna jest na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów www.uokik.gov.pl. 

Wszystkim, których wątpliwości nie zostały rozstrzygnięte powyższą publikacją, służę szczegółowymi wyjaśnieniami: Maciej Ignaszak, ekspert grupy roboczej TG4 przy komitecie technicznym TC33/WG3 Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego CEN, e-mail: [email protected], tel.: +48 600 888 188

więcej:

• Słów kilka o znakach CE i B
• Znak CE od 2009?
• Oznakowanie CE - czym jest, a czym nie jest?