Jak ważny jest przemyślany zakup drzwi „antywłamaniowych”, starałem się uzmysłowić w artykule zatytułowanym „Antywłamaniowa manipulacja?”. Co jednak, jeśli nie chcemy kupować nowych drzwi, a zależy nam, aby zwiększyć odporność na włamanie tych aktualnie posiadanych?
Nieodzownym elementem każdych drzwi jest zamek, a w większości przypadków również i wkładka. Te dwa elementy są zresztą często mylone przez przeciętnego użytkownika. Choć ściśle ze sobą współpracują, powinny być rozróżniane jako dwa niezależne elementy, choć czasami zamki nie mają opcji wymiennej wkładki, a zamykamy je kluczem. Zamki zainstalowane w drzwiach mają za zadanie przeciwdziałać atakom siłowym, czyli próbom wyważenia drzwi, natomiast wkładki mają umożliwić uprawnionym użytkownikom (a nieuprawnionym uniemożliwić) odblokowanie zamków – najczęściej za pomocą klucza. Można powiedzieć, że wkładka jest newralgicznym punktem całej konstrukcji, gdyż wystarczy, że włamywacz (kasiarz) będzie bardziej subtelny i posłuży się wytrychami zamiast próby sforsowania drzwi, a może nas spotkać niemiła niespodzianka. Nie dość, że stracimy swoje mienie, to jeszcze możemy mieć problem z uzyskaniem odszkodowania od ubezpieczyciela, bo dojdzie to tzw. „białego włamania”, czyli włamywacz nie pozostawi po sobie śladów.
Aby konsumenci mogli dokonać świadomego wyboru zamku i wkładki, powinni zwrócić uwagę na oznaczenia tychże elementów. Należy przy tym pamiętać, że zamki (najlepiej wielopunktowe), współpracują z zaczepami montowanymi w ościeżnicy, więc ich wymiana we własnym zakresie może być utrudniona. Z wymianą wkładkami powinno pójść zdecydowanie łatwiej. Abstrahując od rodzajów zamków i wkładek, przedstawimy ich klasyfikację, tak aby nikt nie zgubił się w gąszczu oznaczeń i by łatwiej było określić, czy zamek/wkładka spełni nasze oczekiwania i faktycznie podwyższy odporność drzwi na włamanie.
Oczywiście i zamki i wkładki mają swoje klasy odporności na włamanie. Wkładka wydaje się pierwszym elementem ataku doświadczonego włamywacza. Sposoby jej pokonania to przede wszystkim rozwiercenie, manipulacja wytrychem i wyłamanie. Dwóm pierwszym przypadkom przeciwdziała odpowiednia konstrukcja wkładek (tarcze antyrozwierceniowe, odpowiednie użyte materiały, ilość kombinacji klucza czy też inne rozwiązania utrudniające życie kasiarzom. Za ochronę wkładki przed złamaniem odpowiada także odpowiedni szyld antywłamaniowy, który kupowany jest razem z klamką.
» Klasyfikacja wkładek bębenkowych do zamków
Cechy wkładek ustalane są i klasyfikowane w oparciu o normę PN-EN 1303:2007. Do oznaczania wkładek używany jest kod, którego każda pozycja oznacza inną grupę wymagań. Pozycji jest osiem, a dziewiąta, dodatkowa, określa klasyfikację wg KT/402/IMP/2014.
| Kolejność pozycji | Cechy wyrobu | Klasa wyrobu |
| 1 | Kategoriaużytkowania | Klasa 1: małe prawdopodobieństwo występowania niewłaściwego użytkowania |
| 2 | Trwałość | Klasa 4: 25 000 cykliKlasa 5: 50 000 cykliKlasa 6: 100 000 cykli |
| 3 | Ciężar drzwi | Klasa 0: brak wymagań |
| 4 | Odpornośćogniowa | Klasa 0: nie dopuszczone do stosowania w drzwiach przeciwpożarowych i dymoszczelnych Klasa 1: odpowiednie do stosowania w drzwiach przeciwpożarowych i dymoszczelnych pod warunkiem pozytywnej oceny udziału wkładki bębenkowej w odporności ogniowej określonych zestawów drzwiowych przeciwpożarowych/dymoszczelnych |
| 5 | Bezpieczeństwo | Klasa 0: brak wymagań |
| 6 | Odporność na korozję i temperaturę | Klasa 0: brak wymagań dotyczących odporności na korozję, brak wymagań dotyczących temperaturyKlasa A: wysoka odporność na korozję, brak wymagań dotyczących temperaturyKlasa B: brak wymagań dotyczących odporności na korozję, wymaganie dotyczące temperatury: od -20ºC do +80ºCKlasa C: wysoka odporność na korozję, wymaganie dotyczące temperatury: od -20ºC do +80ºC |
| 7 | Zabezpieczenie kodu | Sześć klas zabezpieczenia zgodnie z Tabelą 9 normy PN-EN 1303:2007Klasa 1 – bardzo niskie - Klasa 6 – bardzo wysokie |
| 8 | Odporność na atak | Klasa 0: brak odporności na wiercenie i na atak mechaniczny Klasa 1: 3/5 minutowa odporność na wiercenie, odporność na atak zgodnie z Tabelą 10 normy PN-EN 1303:2007Klasa 2: 5/10 minutowa odporność na wiercenie, odporność na atak mechaniczny zgodnie z Tabelą 10 normy PN-EN 1303:2007 |
| 9 | Odporność na włamanie wg Instytutu Mechaniki Precyzyjnej KT/402/IMP/2014 | Klasa T: niskaKlasa A: niska Klasa B: średniaKlasa C: wysoka |
W kontekście odporności na włamanie swoją uwagę powinniśmy skupić na trzech ostatnich punktach. Punkt 7 mówi o zabezpieczeniu kodu klucza. Wyodrębniono w nim sześć klas zabezpieczenia informacji zakodowanej w kluczu – im klasa wyższa, tym lepiej.
| Klasa | Minimalna liczba kombinacji | Minimalna liczba ruchomych zastawek | Maksymalna liczba jednakowych stopni (%) | Kod otwierający na kluczu | Działanie mechanizmu zabezpieczającego; wartości przed i po rozpoczęciu badania (Nm) | Odporność na moment obrotowy (Nm) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 100 | 2 | 100 | Tak | 1,5 (1) | 2,5 |
| 2 | 300 | 3 | 70 | Tak | 1,5 (1) | 5 |
| 3 | 15000 | 5 | 60 | Nie | 1,5 (1) | 15 |
| 4 | 30000 | 5 | 60 | Nie | 1,5 (2) | 15 |
| 5 | 50000 | 6 | 60 | Nie | 1,5 (2) | 15 |
| 6 | 100000 | 6 | 50 | Nie | 1,5 (2) | 15 |
8 punkt pokazuje nam, jak wytrzymała mechanicznie jest nasza wkładka. Są trzy klasy – im wyższa, tym odporniejsza wkładka.
| Klasa | Odporność na wiercenie (w minutach) | Odporność na atak przecinakiem (ilość uderzeń) | Odporność na ukręcenie (liczba skręceń) | Odporność na wyrwanie z siłą 15 kN (w minutach) | Odporność na moment obrotowy (w Nm) |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | – | – | – | – | 1 |
| 1 | 3 – 5 | 30 | 20 | 3 | 20 |
| 2 | 5 – 10 | 40 | 30 | 5 | 30 |
Choć punkt 9 dziewiąty nie odnosi się do PN-EN 1303:2007, a do starszej normy, to jednostki certyfikujące wciąż posługują się tą klasyfikacją odporności wkładek na włamanie i dodają jako dodatkowy wyznacznik w certyfikacie danego produktu.
| Klasa | Minimalna liczba kombinacji | Minimalna liczba ruchomych zastawek | Maksymalna ilość jednakowych stopni (%) | Odporność na przewiercenie, przepiłowanie, ścięcie (w minutach) | Działanie mechanizmu zabezpieczającego (sprawdzenie możliwości otwarcia kluczem z innym jednym nacięciem – siła w Nm) | Odporność na moment obrotowy (Nm) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| T | 30000 | 5 | 60 | – | 1,5 | 4 |
| A | 30000 | 5 | 60 | – | 1,5 | 4 |
| B | 30000 | 5 | 60 | 3 | 1,5 | 10 |
| C | 60000 | 6 | 60 | 6 | 1,5 | 25 |
Przejdźmy teraz do klasyfikacji zamków. Ich badania prowadzone są w oparciu o normy PN-EN 12209:2005 (zamki jednopunktowe) oraz prEN 15685:2009 (zamki wielopunktowe) i obejmują bardzo szeroki zakres zastosowania, co mogą Państwo zobaczyć na zamieszczonych poniżej tabelach.
» Klasyfikacja zamków drzwiowych jednopunktowych
| Kolejność pozycji | Cechy wyrobu | Klasa wyrobu |
| 1 |
Kategoria użytkowania |
Klasa 1: lekkie warunki eksploatacji (domy, mieszkania prywatne) Klasa 2: umiarkowane warunki eksploatacji (biura z ograniczonym dostępem publicznym) Klasa 3: ciężkie warunki eksploatacji (budynki publiczne) |
| 2 | Trwałość i obciążenie zapadki | Klasa A: 50 000 cykli, bez obciążenia zapadki Klasa B: 100 000 cykli, bez obciążenia zapadki Klasa C: 200 000 cykli, bez obciążenia zapadki Klasa F: 50 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 10 N Klasa G: 100 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 10 N Klasa H: 200 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 10 N Klasa L: 100 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 25 N Klasa M: 200 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 25 N Klasa R: 100 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 50 N Klasa S: 200 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 50 N Klasa W: 100 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 120 N Klasa X: 200 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 120 N |
| 3 | Ciężar drzwi i siła zamykająca | Klasa 1: drzwi do 100 kg, siła zamykająca do 50 N Klasa 2: drzwi do 200 kg, siła zamykająca do 50 N Klasa 3: drzwi powyżej 200 kg, siła zamykająca do 50 N Klasa 4: drzwi do 100 kg, siła zamykająca do 25 N Klasa 5: drzwi do 200 kg, siła zamykająca do 25 N Klasa 6: drzwi powyżej 200 kg, siła zamykająca do 25 N Klasa 7: drzwi do 100 kg, siła zamykająca do 15 N Klasa 8: drzwi do 200 kg, siła zamykająca do 15 N Klasa 9: drzwi powyżej 200 kg, siła zamykająca do 15 N |
| 4 | Odpornośćogniowa | Klasa 0: nie dopuszczone do stosowania w drzwiach przeciwpożarowych i dymoszczelnych Klasa 1: odpowiednie do stosowania w drzwiach przeciwpożarowych i dymoszczelnych pod warunkiem pozytywnej oceny udziału zamków w odporności ogniowej określonych zestawów drzwiowych przeciwpożarowych |
| 5 | Bezpieczeństwo | Klasa 0: brak wymagań dotyczących bezpieczeństwa |
| 6 | Odporność na korozję i temperaturę | Klasa 0: odporność nieokreślona, brak wymagań temperaturowych Klasa A: niska odporność, brak wymagań temperaturowych Klasa B: średnia odporność, brak wymagań temperaturowych Klasa C: wysoka odporność, brak wymagań temperaturowych Klasa D: bardzo wysoka odporność, brak wymagań temperaturowych Klasa E: średnia odporność, temperatura od -20ºC do +80ºC Klasa F: wysoka odporność, temperatura od -20ºC do +80ºC Klasa G: bardzo wysoka odporność, temperatura od -20ºC do +80ºC |
| 7 | Zabezpieczenie i odporność na wiercenie | Klasa 1: minimalne zabezpieczenie, bez odporności na wiercenie Klasa 2: niskie zabezpieczenie, bez odporności na wiercenie Klasa 3: średnie zabezpieczenie, bez odporności na wiercenie Klasa 4: wysokie zabezpieczenie, bez odporności na wiercenie Klasa 5: wysokie zabezpieczenie, odporny na wiercenie Klasa 6: bardzo wysokie zabezpieczenie, bez odporności na wiercenie Klasa 7: bardzo wysokie zabezpieczenie, odporny na wiercenie |
| 8 | Zakres stosowania zamków | Klasa A: wpuszczany, nieograniczone zastosowanie Klasa B: wpuszczany, drzwi rozwierane Klasa C: wpuszczany, drzwi przesuwne Klasa D: wierzchni, nieograniczone zastosowanie Klasa E: wierzchni, drzwi rozwierane Klasa F: wierzchni, drzwi przesuwne Klasa G: rurowy, nieograniczone zastosowanie Klasa H: wpuszczany, drzwi rozwierane, zamek podparty Klasa J: wierzchni, drzwi rozwierane, uruchamiane do wewnątrz Klasa K: wpuszczany, drzwi rozwierane, zamki zamykane od wewnątrz Klasa L: wpuszczany, drzwi przesuwne, zamykany od wewnątrz Klasa M: wierzchni, drzwi rozwierane, zamykany od wewnątrz Klasa N: wierzchni, drzwi przesuwne, zamykany od wewnątrz Klasa P: wpuszczany, drzwi rozwierane, zamek podparty, zamykany od wewnątrz Klasa R: wierzchni, drzwi rozwierane i uruchamiane do wewnątrz, zamykany od wewnątrz |
| 9 | Sposób uruchamiania i ryglowania | Klasa 0: brak zastosowania Klasa A: na wkładkę bębenkową, ryglowanie ręczne Klasa B: na wkładkę bębenkową, ryglowanie automatyczne Klasa C: na wkładkę bębenkową, ryglowanie ręczne z zamknięciem pośrednim Klasa D: zastawkowy, ryglowanie ręczne Klasa E: zastawkowy, ryglowanie automatyczne Klasa F: zastawkowy, ryglowanie ręczne z zamknięciem pośrednim Klasa G: bez klucza, ryglowanie ręczne Klasa H: zasuwkowy bez klucza, ryglowanie automatyczne |
| 10 | Typ działania trzpienia obrotowego | Klasa 0: bez orzecha Klasa 1: współpracujący z gałką lub klamką ze sprężyną Klasa 2: współpracujący z klamką bez sprężyny Klasa 3: współpracujący z klamką bez sprężyny, mocno obciążoną Klasa 4: współpracujący z klamką bez sprężyny, mocno obciążoną, określoną przez producenta |
| 11 | Identyfikacja klucza | Klasa 0: brak wymagań Klasa A: minimum 3 elementy zastawkowe Klasa B: minimum 5 elementów zastawkowych Klasa C: minimum 5 elementów zastawkowych, rozszerzona liczba rzeczywistych kombinacji Klasa D: minimum 6 elementów zastawkowych Klasa E: minimum 6 elementów zastawkowych, rozszerzona liczba rzeczywistych kombinacji Klasa F: minimum 7 elementów zastawkowych Klasa G: minimum 7 elementów zastawkowych, rozszerzona liczba rzeczywistych kombinacji Klasa H: minimum 8 elementów zastawkowych, rozszerzona liczba rzeczywistych kombinacji |
» Klasyfikacja zamków drzwiowych wielopunktowych
| Kolejność pozycji | Cechy wyrobu | Klasa wyrobu |
| 1 | Kategoriaużytkowania | Klasa 1: lekkie warunki eksploatacji (domy, mieszkania prywatne)Klasa 2: umiarkowane warunki eksploatacji (biura z ograniczonym dostępem publicznym)Klasa 3: ciężkie warunki eksploatacji (budynki publiczne) |
| 2 | Trwałość | Klasa A: 50 000 cykli, bez obciążenia zapadki Klasa B: 100 000 cykli, bez obciążenia zapadkiKlasa C: 200 000 cykli, bez obciążenia zapadki Klasa D: 500 000 cykli, bez obciążenia zapadki Klasa L: 100 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 25 N Klasa M: 200 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 25 N Klasa N: 500 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 25 N Klasa W: 100 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 120 NKlasa X: 200 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 120 N Klasa Z: 500 000 cykli, obciążenie zapadki siłą 120 N |
| 3 | Ciężar drzwi i siła zamykająca | Klasa 0: zamki bez zapadkiKlasa 1: drzwi do 100 kg, siła zamykająca do 50 NKlasa 2: drzwi do 200 kg, siła zamykająca do 50 N Klasa 3: drzwi powyżej 200 kg, siła zamykająca do 50 NKlasa 4: drzwi do 100 kg, siła zamykająca do 25 N Klasa 5: drzwi do 200 kg, siła zamykająca do 25 N Klasa 6: drzwi powyżej 200 kg, siła zamykająca do 25 N Klasa 7: drzwi do 100 kg, siła zamykająca do 15 NKlasa 8: drzwi do 200 kg, siła zamykająca do 15 N Klasa 9: drzwi powyżej 200 kg, siła zamykająca do 15 N |
| 4 | Odpornośćogniowa | Klasa 0: nie dopuszczone do stosowania w drzwiach przeciwpożarowych i dymoszczelnychKlasa A: odpowiednie do stosowania w drzwiach dymoszczelnych wg wymagań z Załącznika A normy prEN 15685Klasa B: odpowiednie do stosowania w drzwiach przeciwpożarowych i dymoszczelnych wg wymagań z normy EN 1634-1 |
| 5 | Identyfikacja klucza | Klasa 0: brak wymagań Klasa A: minimum 3 elementy zastawkowe Klasa B: minimum 5 elementów zastawkowychKlasa C: minimum 5 elementów zastawkowych, rozszerzona liczba rzeczywistych kombinacjiKlasa D: minimum 6 elementów zastawkowych Klasa E: minimum 6 elementów zastawkowych, rozszerzona liczba rzeczywistych kombinacjiKlasa F: minimum 7 elementów zastawkowych Klasa G: minimum 7 elementów zastawkowych, rozszerzona liczba rzeczywistych kombinacji Klasa H: minimum 8 elementów zastawkowych, rozszerzona liczba rzeczywistych kombinacji |
| 6 | Odporność na korozję i temperaturę | Klasa 0: odporność nieokreślona, brak wymagań temperaturowych Klasa A: niska odporność, brak wymagań temperaturowychKlasa B: średnia odporność, brak wymagań temperaturowych Klasa C: wysoka odporność, brak wymagań temperaturowych Klasa D: bardzo wysoka odporność, brak wymagań temperaturowychKlasa E: średnia odporność, temperatura od -25ºC do +70ºC Klasa F: wysoka odporność, temperatura od -25ºC do +70ºC Klasa G: bardzo wysoka odporność, temperatura od -25ºC do +70ºC |
| 7 | Zabezpieczenie i odporność na wiercenie | Klasa 0: brak wymagańKlasa 3: średnie zabezpieczenie, bez odporności na wiercenieKlasa 4: wysokie zabezpieczenie, bez odporności na wiercenieKlasa 5: wysokie zabezpieczenie, odporny na wiercenie Klasa 6: bardzo wysokie zabezpieczenie, bez odporności na wiercenieKlasa 7: bardzo wysokie zabezpieczenie, odporny na wiercenie |
| 8 | Zabezpieczenie punktów ryglujących | Klasa 0: brak wymagańKlasa 1: minimalne zabezpieczenie, bez odporności na wiercenieKlasa 2: niskie zabezpieczenie, bez odporności na wiercenie Klasa 3: średnie zabezpieczenie, bez odporności na wiercenieKlasa 4: wysokie zabezpieczenie, bez odporności na wiercenie Klasa 5: wysokie zabezpieczenie, odporny na wiercenieKlasa 6: bardzo wysokie zabezpieczenie, bez odporności na wiercenieKlasa 7: bardzo wysokie zabezpieczenie, odporny na wiercenie |
| 9 | Punkty docisku | Klasa 0: brak wymagań dotyczących siły dociskającej Klasa 1: siła dociskająca 10 N Klasa 2: siła dociskająca 25 N Klasa 3: siła dociskająca 50 N Klasa 4: siła dociskająca 120 N |
Dużo informacji, prawda? Nie musimy jednak przywiązywać uwagi do wszystkich punktów. Podobnie jak w przypadku wkładek, tak i tu zawężamy uwagę jedynie do punktów określających cechy związane z odpornością na włamanie. Wędrujemy zatem szybko do podpunktu siódmego, który mówi nam o poziomie zabezpieczenia i odporności zamka na przewiercenie. Jest siedem klas opisanych cyframi – im wyższą opisany jest nasz zamek, tym lepiej. W przypadku zamków wielopunktowych powinniśmy spojrzeć też na punkt kolejny, ósmy – zabezpieczenie punktów ryglujących. Teraz przeskakujemy do punktu jedenastego, a w przypadku zamków wielopunktowych – do piątego, gdzie odnajdujemy informacje o identyfikacji klucza. Klasyfikacja opisana literami – O, A, B, C, D, E, F, G, H – określa minimalną liczbę zastawek. Najniższa z nich (opisana jako O) nie stawia żadnych wymagań pod tym względem, najwyższa zaś (H) wymaga przynajmniej ośmiu zastawek.
W kwestii klasyfikacji na takim etapie możemy zakończyć, choć oczywiście można byłoby temat rozwlec do pokaźnych rozmiarów, ale jaki pożytek byłby wtedy z takiego, nieczytelnego poradnika? Nie ująłem też w nim klasyfikacji rozwiązań elektromechanicznych, ale skoro to poradnik, jak mniejszym kosztem usprawnić swoje drzwi, to zgłębianie takich, inteligentnych rozwiązań jest tematem na osobny, inny artykuł. Poza wymianą zamka i wkładki, możemy także zainwestować w dodatkowe akcesoria, jak łańcuchy do drzwi, które pozwalają na kontrolowane otworzenie drzwi w celu np. odebrania przesyłki, zamki z zapornicą, czyli tzw. łańcuchem sztywnym, blachy zabezpieczające do zamków nawierzchniowych czy szyldy zabezpieczające wkładkę. Rozwiązań jest wiele, dlatego zawsze dobrze jest poprzeć wybór wcześniejszą analizą dostępnych na rynku rozwiązań lub skorzystać z pomocy eksperta w tym zakresie.
źródła: www.imp.edu.pl, iseo.pl, www.jakkupowac.pl
