Urządzenia do transportu bliskiego są nieodzownym elementem wyposażenia większości zakładów przemysłowych. Umożliwiają bezpieczne i efektywne przemieszczanie ładunków lub osób w ramach ograniczonego zasięgu pracy. Wymagają jednak specjalistycznego nadzoru oraz przeszkolonych operatorów do ich obsługi. Producenci tych urządzeń dążą do zwiększenia efektywności i wydajności, a jednocześnie zwiększenia bezpieczeństwa ich użytkowania w zakładach przemysłowych.
Wśród urządzeń do transportu bliskiego wewnątrz zakładów wyróżniamy najczęściej następujące konstrukcje:
- wyciągarki i wciągarki,
- suwnice,
- żurawie,
- wózki jezdniowe,
- manipulatory.
Podstawa prawna urządzeń do transportu bliskiego
Podstawą prawną stosowaną w przypadku dozoru technicznego suwnic, wciągarek i wyciągarek, wózków jezdniowych i żurawi są:
- Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (Dz. U. Nr 122, poz. 1321, ze zm.) z późniejszymi zmianami.
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2012 r. w sprawie rodzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu (Dz. U. 2012 poz. 1468), wydane na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o dozorze technicznym.
- Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 21 maja 2019 r. w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych oraz sposobu i trybu przedłużania okresu ważności zaświadczeń kwalifikacyjnych, wydane na podstawie art. 23 ust. 5 ustawy dozorze technicznym technicznych (Dz. U. 2019 poz.1008).
- Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 30 października 2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego (Dz. U. 2018 poz. 2176).
Wyciągarki i wciągarki
Te urządzenia dźwignicowe są stosowane do prostych operacji transportowo-przeładunkowych, w celu poprawy efektywności na stanowiskach produkcyjnych, montażowych i serwisowych. Wciągarki i wyciągarki podlegają obligatoryjnej konserwacji okresowej oraz kontroli i badaniom technicznym UDT. Wyciągarki i wciągarki dzielą się na linowe i łańcuchowe oraz ręczne i elektryczne – mogą być podwieszane pod sufitem lub montowane do innych maszyn. Wyciągarki elektryczne są bardziej powszechne w zakładach przemysłowych, służą do przenoszenia cięższych ładunków i mogą być elementem żurawi, suwnic i wyciągarek bramowych.
Są maszynami o stosunkowo prostej konstrukcji, jednakże ich niewłaściwa eksploatacja, niedbała konserwacja czy błędy operatora mogą prowadzić do poważnych wypadków spowodowanych przegrzaniem lub przeciążeniem, co może skutkować upuszczeniem transportowanego ładunku (patrz: bezpieczeństwo przy operacjach transportu bliskiego). Dodatkowo wyciągarki i wciągarki cechują się ograniczoną funkcjonalnością i raczej niską wydajnością.
Suwnice
Należące do grupy dźwignic, suwnice to duże maszyny składające się z torów jazdy, wyciągarek lub wciągarek, układu jezdnego, mostu oraz wielu innych komponentów. Ich działanie jest ograniczone przez tor jazdy oraz wysokość opuszczania i podnoszenia. Suwnice są kluczowym elementem cyklu produkcyjnego w zakładach przemysłowych, a ich konstrukcja i sterowanie umożliwiają bezpieczny transport tam, gdzie zastosowanie wózków podnośnikowych czy żurawi stwarzałoby dodatkowe ryzyko lub niedogodności.
Ze względu na złożoność konstrukcji, suwnice wymagają regularnej i rygorystycznej konserwacji oraz ścisłego nadzoru. Są za to zdolne do podnoszenia i transportowania ciężkich ładunków. Główne wyzwania związane z eksploatacją suwnic to: duże gabaryty, specyficzne cykle ruchu, konieczność obsługi przez wykwalifikowanych operatorów oraz wysokie koszty utrzymania.
Żurawie
Żurawie stacjonarne, będące częścią grupy dźwignic, są przeznaczone do pionowego podnoszenia ładunków za pomocą łańcucha lub liny, wyposażone w hak lub inny element chwytający. Wyróżnia się żurawie o konstrukcji stacjonarnej oraz mobilnej, choć ich klasyfikacja jest znacznie bardziej skomplikowana. Obsługa żurawi w zakładach przemysłowych wiąże się z wieloma wyzwaniami, takimi jak skomplikowana obsługa, rygorystyczne cykle pracy, liczne obostrzenia eksploatacyjne, duże gabaryty oraz konieczność odpowiedniego przeszkolenia operatora. Nawet drobny błąd może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak uszkodzenie ładunku czy – w skrajnych przypadkach – przewrócenie żurawia. Dodatkowym wyzwaniem jest możliwość kolizji żurawi, zwłaszcza w zakładach o ograniczonej powierzchni użytkowej.
Wózki jezdniowe
Wózki jezdniowe, powszechnie znane jako wózki widłowe, są jednymi z najczęściej używanych urządzeń w operacjach transportu bliskiego. Wśród nich można wyróżnić kilka typów:
- wózki naładowne – do poziomego przenoszenia ładunków na większe odległości,
- wózki podnośnikowe – do podnoszenia ładunków na duże wysokości,
- wózki ciągnikowe – przeznaczone do ciągnięcia przyczep,
- wózki unoszące – do podnoszenia ładunków na wysokość do 30 cm,
- wózki spalinowe,
- wózki elektryczne sieciowe lub akumulatorowe,
- wózki prowadzone – pchane lub ciągnięte przez operatora,
- wózki podestowe – obsługiwane przez operatora stojącego na podeście,
- wózki z fotelem kierowcy – obsługiwane przez operatora siedzącego na fotelu.
Wózki jezdniowe są łatwe w eksploatacji i, poza podstawowym przeszkoleniem operatora, nie wymagają specjalistycznych certyfikatów ani umiejętności. Są również stosunkowo łatwe i tanie w utrzymaniu oraz konserwacji. Mimo to mogą mieć trudności z obsługą cięższych przedmiotów o nietypowych gabarytach. Najczęstsze problemy związane z ich użytkowaniem wynikają z błędów i nieuwagi operatorów, co prowadzi do kolizji z innymi operatorami, maszynami lub otoczeniem, a także do upadków i zniszczenia transportowanych przedmiotów.
Manipulatory
Manipulatory przemysłowe dzielą się na pneumatyczne i elektroniczne. Oferują wszechstronną funkcjonalność, łatwość obsługi, uproszczoną konserwację, niskie koszty utrzymania oraz znacznie wyższe bezpieczeństwo użytkowania w porównaniu do innych urządzeń transportu bliskiego. Manipulatory elektroniczne, zwane także balanserami elektronicznymi, są lżejsze i bardziej kompaktowe niż ich pneumatyczne odpowiedniki, co umożliwia operatorowi precyzyjne i szybkie przenoszenie lekkich ładunków.
Pneumatyczne manipulatory są natomiast znacznie bardziej popularne. Charakteryzują się wysokim poziomem bezpieczeństwa, niezawodnością i solidnością konstrukcji, co pozwala na efektywną realizację zadań związanych z transportem bliskim. Manipulatory przemysłowe Dalmec mogą przenosić ładunki o wadze od 6 do 1500 kg. Wprowadzenie takich urządzeń do zakładów przemysłowych znacząco zwiększa produktywność przedsiębiorstwa, jednocześnie minimalizując ryzyko uszkodzeń produktów oraz urazów operatorów związanych z dolegliwościami MSD (zob. manipulatory przemysłowe pomagają eliminować problem chorób MSD).
Wybór właściwego urządzenia transportu bliskiego zależy od potrzeb procesu, właściwości przestrzeni roboczej i produktu. Warto zwrócić uwagę na manipulatory przemysłowe, które dzięki uproszczonej konserwacji i obsłudze oraz niewielkim gabarytom stanowią praktyczną alternatywę dla suwnic, żurawi czy wózków.
