Zapobieganie i dostosowywanie się do skutków zmian klimatycznych w obliczu ekstremalnych zjawisk pogodowych jest zadaniem dla całego społeczeństwa. Aby sprostać przyszłym wyzwaniom, konieczne jest poprawienie zdolności adaptacyjnych środowiska zurbanizowanego. Można to osiągnąć tylko poprzez holistyczne podejście do budownictwa dostosowanego do zmian klimatu.
Ale co dokładnie dla budynków i dzielnic miejskich oznacza budownictwo przyjazne środowisku? To pytanie musi być rozważane nie tylko przez ustawodawców, ale także przez wszystkich zaangażowanych w proces budowlany. Te zagadnienia będą również omawiane, a możliwe rozwiązania prezentowane na BAU 2025 w Monachium w dniach 13-17 stycznia 2025 roku.
Branża nieruchomości i budownictwa jest pod presją, aby drastycznie zmniejszyć emisję dwutlenku węgla i zużycie zasobów. Ale to nie wszystko. Dostosowanie się do skutków zmian klimatycznych jest również zadaniem transformacyjnym, które dotyczy całego łańcucha wartości. Nasze projekty muszą zużywać mniej energii i zasobów, a jednocześnie osiągać więcej – to prawdziwie herkulesowe zadanie – podsumowuje dr Thomas Welter, dyrektor zarządzający Federalnego Stowarzyszenia Architektów Niemieckich (BDA).
Budownictwo przyjazne dla klimatu to podejście do planowania, budowy i eksploatacji w taki sposób, aby miało ono jak najmniejszy negatywny wpływ na klimat, a jednocześnie było odporne na zmiany klimatyczne. W końcu budynki, które planujemy i budujemy dzisiaj, muszą funkcjonować za 50 lat lub więcej w przyszłych warunkach klimatycznych, również tych najbardziej ekstremalnych. Potrzeba działania jest szczególnie wysoka w gęsto zaludnionych obszarach, ponieważ wysoki poziom uszczelnienia i stosowane materiały nasilają efekt miejskiej wyspy ciepła. Ważne jest zatem, aby nie tylko zapewniać krótkoterminowe odpowiedzi na pilne potrzeby, ale także podejmować długoterminowe środki zaradcze.
Obszary miejskie odporne na zmiany klimatu
Dzisiejsze miasta są w dużej mierze gęsto zabudowane i uszczelnione, co zwiększa społecznie i ekologicznie złożoność kompatybilnej konwersji istniejących budynków. Na poziomie planowania przestrzennego środki obejmują odzczelnienie i zwiększenie udziału zieleni obszarów, reorganizację obszarów zamieszkałych i komunikacyjnych, a także zapewnienie ochrony przed powodziami dla kluczowej infrastruktury. W obszarach miejskich należy skupić się na mikroklimacie. Często zadawane pytanie o pogodę lub klimat można zilustrować na przykładzie efektu miejskiej wyspy ciepła. Pomiary wykonane przez niemiecką służbę meteorologiczną wskazują, że różnica temperatury powietrza między obszarami miejskimi a podmiejskimi w dużych metropoliach rośnie coraz szybciej. Strategie pasywne, takie jak jasne powierzchnie i rozszerzanie zazieleniania miejskiego, sadzenie gatunków drzew odpornych na ciepło, a także koncepcje zacieniania i chłodzenia pomagają ograniczyć nagrzewanie się miast.
Adaptowalna architektura
Na poziomie budynków, budownictwo przyjazne dla klimatu oznacza tworzenie zdrowych i komfortowych warunków do życia i pracy. To nie tylko widoczne i namacalne umeblowanie wnętrz z dobrą jakością powietrza wewnętrznego i użyciem materiałów budowlanych o niskiej emisji. To także konieczność wznoszenia inteligentnych konstrukcji, zwiększających masę magazynującą ciepło, optymalizujących wykorzystanie światło dziennego i cyrkulacji powietrza poprzez dostosowanie orientacji i projektu budynku względem stron świata potrzeba integracji zewnętrznej izolacji termicznej oraz zazieleniania fasad i dachów w celu poprawy mikroklimatu w bezpośrednim otoczeniu budynków. Istnieje również duży potencjał działania w zakresie technicznego wyposażenia budynków, od stosowania energooszczędnych systemów ogrzewania/chłodzenia i źródeł energii odnawialnej, po integrację inteligentnych systemów zarządzania budynkami w celu optymalizacji zużycia energii.
Jak zauważa Ina Hundhausen z Deutsche Bauchemie e.V.: „Chemia budowlana w małych ilościach może mieć duży wpływ i znacząco poprawić efektywność zasobów w sektorze budowlanym. Na przykład można wytwarzać beton o niższej emisji dwutlenku węgla lub optymalizować go tak, aby były potrzebne jego mniejsze ilości. Właściwości materiałów można zmieniać tak, aby mogły być przetwarzane szybciej lub w trudniejszych warunkach. Dzięki innowacyjnym produktom przemysł chemii budowlanej jest gotowy do aktywnego kształtowania transformacji budowlanej.
Odszczelnianie i miasta-gąbki
Granica między suszą a katastrofami powodziowymi jest bardzo cienka. Dyskusja o niedoborze wody w Grünheide w Niemczech jest obecna w mediach, ale często zapomina się, że nawet w rzekomo bogatych w wodę regionach poziom wód gruntowych stale spada z powodu ingerencji człowieka. Jednym z podejść do zwiększenia odporności miast w lokalnym zarządzaniu wodą jest magazynowanie wody deszczowej i recykling ścieków.
Ekosystem miejski odgrywa w tym ważną rolę. Koncepcje, takie jak zasada miasta-gąbki, próbują przywrócić naturalny cykl wodny w miastach, pochłaniających lokalną wodę deszczową jak gąbka, przechowujących ją i uwalniających ponownie w razie potrzeby. To wymaga działań na poziomie dzielnic miejskich, takich jak odszczelnianie powierzchni lub stosowanie materiałów przepuszczających wodę na ulicach, chodnikach i placach, a także tworzenie obszarów retencyjnych, które odciążają publiczny system kanalizacyjny podczas intensywnych opadów deszczu. Indywidualne budynki również mogą przyczynić się do zarządzania wodą, zbierając i przechowując wodę deszczową do celów nawadniania, przemysłowych lub pitnych.
Przyszłe zadanie dla wszystkich
Budynki i infrastruktura są budowane na długi okres czasu, dlatego konieczne jest planowanie i budowanie z wizją już dziś, aby kompleksowo uwzględniać takie kwestie jak zrównoważony rozwój, dostępność i redukcja kosztów budowy. Budownictwo przyjazne dla klimatu jest zadaniem interdyscyplinarnym. Oznacza to, że dzielenie się wiedzą, metodami i podejściami wykraczającymi poza tradycyjne ramy budownictwa jest konieczne, aby skutecznie sprostać złożonym wyzwaniom zmian klimatycznych.
BAU 2025 jest platformą do wymiany pomysłów na temat przyszłościowych koncepcji, rozwiązań inżynierskich i innowacyjnych produktów budowlanych, aby wspólnie pracować nad projektowaniem zrównoważonych, przyjaznych dla klimatu przestrzeni życiowych.
